Pończochy dawniej

Stopy okrywano długimi pończochami, skarpetkami i onucami o różnych długościach, większość odkrytych w czasie badań archeologicznych na terenie Polski par wykrojono z jedwabiu, lnu bądź sukna  lub zrobiono na drutach z włóczki. W Szczuczynie znaleziono łącznie dwie pary dzianych pończoch damskich  i dwie pary męskich założonych do stroju zachodnioeuropejskiego oraz ubioru grobowego i jedną parę damskich skarpetek. Odkryte okrycia stóp były ozdobione ażurowym haftem na kostce  bądź poszerzone klinami . Wszystkie wykonano na drutach z przędzy wełnianej. Możliwe że pończochy bądź skarpetki znajdują się na większej ilości pochówków lecz zostały zasłonięte poprzez zachowane w dobrym stanie obuwie z wysoką cholewą.

Jedwabne zrobione na drutach pończochy pochodzą m.in. z pochówku Adama Parzniewskiego w katedrze św. Jana w Warszawie, krypty archikatedry św. Jana w Lublinie, krypty kościoła św. Mikołaja w Gdańsku ,krypty w kościele pw. św. Józefa Oblubieńca NMP we Wschowie oraz z katakumb pod kościołem św. Marii Magdaleny i św. Stanisława Biskupa w Poznaniu . Trzy pary i jedną pojedynczą sztukę jedwabnych pończoch wydobyto także z krypty Zamku Szczecińskiego. Nietypowym znaleziskiem były pończochy znalezione w grobie księcia Ernesta Bogusława de Croy w Słupsku, wykonane z tego samego jedwabnego materiału, co sięgające kolan spodnie.Wyroby trykotarskie ozdabiano roślinnym i geometrycznym haftem oraz nicią metaliczną (Lublin) bądź pozostawiano gładkie (Warszawa). Niekiedy na wysokości kostki wszywano poszerzające kliny (Lublin). Rzadko udaje się je znaleźć w całości, często zachowuje się tylko górna krawędź bądź cześc okrywająca stopę. Wśród wyrobów dziewiarskich i trykotarskich spotykamy zarówno sztuki importowane jak i wyroby produkcji rodzimej . Wyrób drobnych elementów odzieży należał do tradycyjnych robótek kobiecych na przestrzeni XVII, XVIII oraz XIX wieku. W 1770 Julian Ursyn Niemcewicz wspomina: „Dobra matka moja przy samym rozstaniu dała mi bogate szkaplerze i sześć par pończoch cienkich własną ręką robionych” (1957, s. 52-53). Pojawianie się takich form produkcji jest wynikiem położenia siedzib magnackich oraz szlacheckich z dala od ważnych szlaków handlowych oraz tradycji lokalnych.

Po raz pierwszy wyroby dziane, niciane i włóczkowe pojawiają się w Polsce w XVI wieku,a rozpowszechniają w XVII i XVIII wieku. Od końca XVI wieku pojawiają się pończochy szyte z gotowych już tkanin, maszynę dziewiarską wynalezioną w 1589 roku przez pastora Williama Lee z Calverstone  znano w Gdańsku już w 1620 roku . Najpopularniejsze były wyroby białe i czarne, ale noszono także czerwone, pomarańczowe, szare i niebieskie. Do przytrzymywania pończoch na nodze służyły wykonywane m. in. z jedwabiu podwiązki zakończone mniej lub bardziej ozdobną sprzączką. W zespole pończoch ze Szczecina rolę podwiązek spełniały jedwabne wstążki.